در سال های اخیر، صادرات لبنیات ایران به روسیه در مقیاس بسیار محدودی صورت گرفته است. بر اساس برآوردهای غیررسمی و گزارش های تجاری تا پایان سال ۱۴۰۴، حجم این صادرات به طور متوسط کمتر از ۵۰۰ تن در سال برآورد می شود که رقمی ناچیز در مقایسه با کل صادرات لبنیاتی ایران به جهان محسوب می گردد. دلایل این محدودیت عمدتا به چالش های فنی و تنظیمی برمی گردد از جمله عدم تطابق کامل استانداردهای بهداشتی ایران با الزامات سختگیرانه روسیه در حوزه محصولات لبنی، رقابت شدید با تولیدکنندگان داخلی روسیه و کشورهای همسایه مانند ترکیه و قزاقستان، و همچنین محدودیتهای لجستیکی و هزینههای بالای حملونقل. علاوه بر این، تحریمهای بینالمللی تا حدی موانعی در راه تسویهحسابهای مالی و ارتباط با بانکهای روسی ایجاد کرده است که ورود پایدار به این بازار را دشوار ساخته است.
با این حال، پتانسیل رشد این صادرات در آینده نزدیک قابل تأمل است. پس از تشدید تحریمها علیه روسیه در پی جنگ اوکراین، این کشور به دنبال تنوعبخشی به منابع وارداتی خود، بهویژه در بخش کشاورزی و فرآوردههای غذایی، برآمده است. محصولات لبنی ایرانی با برچسب «حلال» میتوانند مخاطبان خاصی در میان جوامع مسلماننشین روسیه، مانند تاتارستان و باشقیرستان، پیدا کنند. همچنین، گفتوگوهای اخیر بین مقامات ایران و روسیه در حوزه تسهیل تجارت و رفع موانع فنی، از جمله امضای پروتکلهای بهداشتی-گیاهپزشکی در سال ۱۴۰۳، میتواند زمینهساز ورود تدریجی محصولات لبنی ایران به بازار روسیه باشد. با این وجود، موفقیت در این مسیر مستلزم سرمایهگذاری در بهبود کیفیت، کسب گواهیهای بینالمللی، و ایجاد زنجیره سرد کارآمد است.
تجارت ایران و روسیه
روابط تجاری ایران و روسیه در دهه اخیر روندی رو به رشد را طی کرده است، بهویژه پس از تشدید تحریمهای غربی علیه هر دو کشور. بر اساس آمار سازمان توسعه تجارت ایران، حجم تجارت دوطرفه در سال ۱۴۰۴ به بیش از ۴ میلیارد دلار رسید که در مقایسه با سالهای قبل رشد چشمگیری داشت. این رشد عمدتاً متعلق به بخشهای انرژی، صنایع سنگین، و کشاورزی بوده است. روسیه به عنوان یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران در اوراسیا، واردات گستردهای از محصولات نفتی، پتروشیمی، و فرآوردههای کشاورزی ایرانی مانند خرما و زعفران دارد، در حالی که ایران از روسیه ماشینآلات، تجهیزات صنعتی، و محصولات غذایی وارد میکند. با استفاده از خدمات شرکت حمل بین المللی به روسیه می توانید در هزینه ها و زمان صرفه جویی کنید و یک تجارت پرسود را رقم بزنید.
جایگاه لبنیات و کالای ایرانی در بازار روسیه
در بازار روسیه، کالاهای ایرانی عمدتاً در بخشهای خرما، زعفران، فرش دستباف، و برخی محصولات کشاورزی شناخته شدهاند. این محصولات به دلیل کیفیت بالا و تمایز فرهنگی، جایگاه نسبتاً محکمی در میان مصرفکنندگان روسی پیدا کردهاند. با این حال، محصولات لبنی ایرانی هنوز حضوری محسوس در این بازار ندارند. دلیل اصلی این امر، رقابت بسیار شدید با برندهای داخلی روسیه است که سهم عمدهای از بازار را در اختیار دارند و همچنین با برندهای ترکیه، قزاقستان، و بلاروس که دسترسی آسانتری به بازار روسیه دارند. علاوه بر این، عدم آشنایی مصرفکننده روسی با محصولات ایرانی و کمبود کمپینهای بازاریابی مؤثر، موانعی بر سر راه نفوذ این محصولات محسوب میشوند.
با این وجود، فرصتهایی برای ورود لبنیات ایرانی به بازار روسیه وجود دارد. جوامع مسلماننشین در مناطق مختلف روسیه، مانند تاتارستان، باشقیرستان، و داغستان، تقاضای بالقوهای برای محصولات لبنی با گواهی حلال دارند. همچنین، روند رو به رشد تقاضا برای محصولات ارگانیک و سنتی در روسیه میتواند زمینهساز معرفی محصولات لبنی ایرانی با ویژگیهای خاص (مانند ماست سنتی یا پنیرهای محلی) باشد. برای موفقیت در این زمینه، ضروری است که تولیدکنندگان ایرانی با همکاری نمایندگان تجاری در روسیه، نمونههای رایگان توزیع کنند، در نمایشگاههای بینالمللی غذا در مسکو و سنپترزبورگ شرکت کنند، و بر روی بستهبندی جذاب و متناسب با سلیقه محلی تمرکز نمایند. همچنین، کسب گواهیهای بینالمللی مانند ISO و HACCP میتواند اعتماد خریداران روسی را جلب کند.
روشهای حمل بار به روسیه
برای حمل بار به روسیه شما می توانید به روش حمل زمینی و دریایی و همچنین هوایی بار خود را ارسال کنید. روش حمل هوایی بیشتر برای نمونه بار، کالاهای باارزش و بارهایی که سرعت رسیدن به مقصد اهمیت زیادی دارد. برای حمل لبنیات به روسیه معمولا روش دریایی و زمینی بیشتر استقبال دارد که در ادامه بررسی می کنیم.
حمل بار دریایی به روسیه
حمل بار دریایی از طریق دریای خزر یکی از راهبردهای کلیدی برای صادرات ایران به روسیه محسوب میشود. این مسیر از طریق بنادر شمالی ایران مانند بندر انزلی و بندر امیرآباد آغاز شده و به بنادر روسیه در دریای خزر، از جمله آستراخان و ماخاچقالا، ختم میشود. مزیت اصلی این روش، هزینه نسبتاً پایینتر برای حمل محمولههای حجیم و غیرفوری است، بهویژه برای کالاهایی که نیاز به زنجیره سرد دقیق ندارند. با این حال، چالشهایی مانند نیاز به بارگیری مجدد (ترانزیت) در بنادر مقصد، زمان طولانیتر عبور (بین ۵ تا ۱۰ روز)، و وابستگی به شرایط آبوهوایی دریای خزر وجود دارد. برای محصولات لبنی که به دمای ثابت نیاز دارند، استفاده از کانتینرهای سرد (ریفر) ضروری است که هزینه را افزایش میدهد.
حمل بار زمینی به روسیه
حمل بار زمینی از طریق مرزهای شمالی ایران، بهویژه مرز آستارا با جمهوری آذربایجان، راهکاری سریعتر برای صادرات به روسیه است. این مسیر با عبور از خاک جمهوری آذربایجان و سپس ورود به روسیه از طریق داغستان، امکان تحویل کالا در مدت ۳ تا ۵ روز را فراهم میکند. این روش برای محصولات فاسدشدنی مانند لبنیات تازه مناسبتر است، چرا که زمان حمل کوتاهتر و کنترل بهتر زنجیره سرد را ممکن میسازد. با این حال، چالشهایی مانند عبور از چندین مرز با رویههای گمرکی پیچیده، هزینههای عوارض جادهای، و احتمال تأخیر در گمرکهای آذربایجانی یا روسی وجود دارد. همچنین، نیاز به هماهنگی دقیق با شرکتهای حملونقل بینالمللی و داشتن مجوزهای لازم برای عبور از کشورهای عبوری، از دیگر ملاحظات مهم است. ارسال بار زمینی به روسیه به کمک تریلی های چادری و یخچالی و در برخی مسیرها به صورت حمل با واگن های مخصوص، یک روش مقرون به صرفه و مناسب است که سرعت رسیدن بار به مقصد نسبت به دریایی سریع تر است.
برای صادرات لبنیات زمینی ارسال کنیم یا دریایی؟
انتخاب بین حمل زمینی و دریایی برای صادرات لبنیات ایران به روسیه به عوامل متعددی بستگی دارد. برای محصولاتی مانند شیر تازه، ماست، یا پنیرهای نرم که عمر انبارمانی کوتاهی دارند، حمل زمینی گزینه مناسبتری است، زیرا سرعت بالاتر و کاهش زمان در معرض خطر فساد را تضمین میکند. با این حال، این روش هزینهبرتر است و نیازمند زیرساختهای پیشرفته زنجیره سرد در تمام مراحل مسیر است. از سوی دیگر، برای محصولاتی با عمر انبارمانی طولانیتر مانند پنیرهای سفت، کنسرو شده، یا شیر خشک، حمل دریایی میتواند مقرونبهصرفهتر باشد، بهشرطی که از کانتینرهای سرد با کنترل دقیق دما استفاده شود. در این حالت، هزینه حمل کمتر جبرانکننده زمان طولانیتر خواهد بود.
توصیه کارشناسی این است که برای شروع، صادرات لبنیات با حجم کم و محصولات با ارزش افزوده بالا (مانند پنیرهای خاص ایرانی) از طریق مسیر زمینی و با همکاری شرکتهای حملونقل معتبر انجام شود تا بازارسنجی دقیقتری صورت گیرد. در مرحله بعد، با افزایش تقاضا و ایجاد اعتماد، میتوان به سمت استفاده از مسیر دریایی برای محمولههای حجیمتر حرکت کرد. همچنین، سرمایهگذاری مشترک ایران و روسیه در توسعه زیرساختهای لجستیکی در بندر انزلی یا احداث مراکز توزیع در مرزهای مشترک، میتواند هزینهها را کاهش و کارایی را افزایش دهد. در نهایت، تصمیم نهایی باید بر اساس تحلیل دقیق هزینه-منفعت، نوع محصول، و شرایط بازار صادراتی اتخاذ شود.
هزینههای حمل بار به روسیه
هزینههای حمل بار به روسیه تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله نوع حمل (زمینی یا دریایی)، فاصله، نوع کالا، و شرایط بازار قرار میگیرد. برای حمل زمینی، هزینهها شامل عوارض جادهای، هزینه سوخت، حقالزحمه راننده، هزینههای گمرکی در مرزهای عبوری (جمهوری آذربایجان و روسیه)، و بیمه حمل میشود. بهطور متوسط، هزینه حمل یک کانتینر ۴۰ فوتی از تهران به مسکو از طریق مسیر زمینی میتواند بین ۳۰۰۰ تا ۵۰۰۰ دلار متغیر باشد، بسته به نوسانات نرخ ارز و هزینه سوخت. برای حمل دریایی، هزینهها شامل کرایه کشتی، هزینه بارگیری و تخلیه در بنادر، و هزینههای ترانزیت است که معمولاً برای یک کانتینر مشابه بین ۲۰۰۰ تا ۳۵۰۰ دلار برآورد میشود، اما زمان تحویل طولانیتر است.
علاوه بر هزینههای مستقیم، هزینههای غیرمستقیم نیز باید در نظر گرفته شوند. این هزینهها شامل هزینههای گواهیهای بهداشتی و استاندارد، هزینههای نگهداری در انبارهای مرزی در صورت تأخیر، و هزینههای ناشی از فساد کالا در صورت خرابی زنجیره سرد میشود. برای کاهش این هزینهها، توصیه میشود که صادرکنندگان با شرکتهای حملونقل باتجربه که دارای شبکهای در کشورهای عبوری هستند همکاری کنند، از بیمه جامع برای محموله استفاده نمایند، و برنامهریزی دقیق برای زمانبندی حملونقل انجام دهند تا از تأخیرهای احتمالی جلوگیری شود. همچنین، استفاده از قراردادهای بلندمدت با شرکتهای حملونقل میتواند منجر به کاهش هزینهها در بلندمدت شود. در نهایت، شفافیت در هزینهها و مذاکره دقیق با پیمانکاران، کلید مدیریت مؤثر هزینههای صادرات است.
نتیجهگیری
در پایان، میتوان نتیجه گرفت که صادرات لبنیات ایران به روسیه هرچند در حال حاضر در مقیاس بسیار محدودی انجام میشود، اما پتانسیل رشد قابل توجهی در آینده دارد. موفقیت در این مسیر مستلزم همکاری هماهنگ بین بخشهای دولتی و خصوصی است. دولت باید با رفع موانع فنی و تنظیمی، تسهیل تجارت را در دستور کار قرار دهد، در حالی که بخش خصوصی باید بر بهبود کیفیت محصولات، کسب گواهیهای بینالمللی، و سرمایهگذاری در زیرساختهای لجستیکی تمرکز کند. همچنین، شناخت دقیق بازار روسیه، از جمله ترجیحات مصرفکننده و رقبای موجود، از عوامل کلیدی موفقیت خواهد بود. با وجود چالشها، با برنامهریزی دقیق و استفاده از فرصتهای موجود در روابط دوستانه ایران و روسیه، صادرات لبنیات میتواند به یکی از محورهای مهم تجارت غیرنفتی ایران تبدیل شود.
این مقاله یک رپورتاژ آگهی است و مسئولیت محتوای آن با سفارش دهنده رپورتاژ می باشد. نوین بار مسئولیتی در خصوص محتوا و خدمات معرفی شده ندارد.
علیرضا سبحانی
او فارغالتحصیل رشته مدیریت حمل و نقل است و فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۹۴ به عنوان نویسنده در یک وبلاگ تخصصی درباره حمل و نقل شهری آغاز کرده است. وی پس از کسب تجربه، به مجلات و وبسایتهای معتبر در این حوزه پیوست و در حال حاضر، دبیر سرویس اخبار حمل و نقل در یک مجله تخصصی این صنعت است.
