حملونقل بارهای سنگین و فوقسنگین (Heavy Lift & Oversized Cargo) به مقاصد بینالمللی، یکی از پیچیدهترین و حساسترین بخشهای صنعت لجستیک جهانی است. این نوع محمولهها که شامل ماشینآلات صنعتی، توربینها، ژنراتورها، سازههای فلزی بزرگ و تجهیزات پروژههای عمرانی هستند، نیازمند برنامهریزی دقیق، تجهیزات تخصصی و دانش فنی بالا میباشند. در این مقاله به بررسی مراحل، روشها و نکات کلیدی در صادرات بارهای سنگین میپردازیم.
۱. تعریف بار سنگین و ویژگیهای آن
بار سنگین معمولاً به محمولهای اطلاق میشود که وزن یا ابعاد آن فراتر از استانداردهای معمول کانتینرها در حمل و نقل کانتینری و کامیونهای عادی باشد. این بارها ممکن است:
وزن بسیار بالایی داشته باشند (چندین تن تا صدها تن).
ابعاد غیراستاندارد (طول، عرض یا ارتفاع بیش از حد مجاز جادهای) داشته باشند.
نیاز به تجهیزات خاص برای بارگیری و تخلیه داشته باشند.
۲. انتخاب روش حملونقل مناسب
انتخاب شیوه حمل بستگی مستقیم به وزن، ابعاد، مسافت، هزینه و زمان تحویل دارد:
الف) حمل دریایی (Sea Freight)
رایجترین و مقرونبهصرفهترین روش برای بارهای بسیار سنگین و حجیم است.
کشتیهای فلهبر (Bulk Carriers): برای بارهایی که نیازی به کانتینر ندارند.
کشتیهای Ro-Ro: مخصوص خودروها و ماشینآلات چرخدار که مستقیماً روی عرشه رانده میشوند.
کشتیهای پروژهای (Project Cargo Vessels): مجهز به جرثقیلهای غولپیکر onboard برای جابجایی محمولههای خاص.
کانتینرهای Flat Rack و Open Top: برای بارهایی که ارتفاع یا عرض زیادی دارند اما در ابعاد کانتینر جا میشوند.
ب) حمل زمینی (Road Freight)
برای مقاصد همسایه (مانند ترکیه، عراق، کشورهای CIS) یا انتقال از بندر به مقصد نهایی استفاده میشود.
استفاده از تریلرهای کفی低 (Lowbed) و ترایلرهای چندمحوره (Multi-axle) برای توزیع وزن.
اخذ مجوزهای عبور ویژه از پلیس راه و سازمانهای راهداری کشورهای مسیر.
ج) حمل هوایی (Air Freight)
فقط برای بارهای سنگین اما با ارزش بسیار بالا و فوریت زمانی زیاد استفاده میشود. هزینه این روش بسیار بالاست و محدودیتهای ابعادی شدیدی در هواپیماهای باری وجود دارد.
۳. مراحل اجرایی حمل بار سنگین
مرحله اول: ارزیابی فنی و مهندسی (Survey)
قبل از هر اقدامی، یک تیم کارشناسی باید بار را بررسی کند. نقاط ثقل، محلهای لیفتینگ (Longering points)، حساسیت به ضربه و رطوبت و ابعاد دقیق اندازهگیری میشود. بر اساس این دادهها، نقشه استوایی (Stowage Plan) و روش بستهبندی تعیین میگردد.
مرحله دوم: بستهبندی و محافظت (Packaging & Crating)
بارهای سنگین باید در برابر لرزش، ضربه، زنگزدگی و تغییرات دمایی محافظت شوند. استفاده از جعبههای چوبی تقویتشده (Crate)، روکشهای ضد رطوبت (VCI)، و مهاربندهای صنعتی (Lashing) الزامی است.
مرحله سوم: اخذ مجوزها و مدارک گمرکی
صادرات بارهای سنگین نیازمند مدارک خاصی است:
گواهی مبدأ و فاکتور تجاری.
مجوزهای خروج از وزارت صمت (برای کالاهای دو منظوره یا استراتژیک).
مجوزهای عبور ترانزیتی از کشورهای مسیر (برای حمل زمینی).
بیمهنامه تمامخطر دریایی یا زمینی با پوشش ویژه.
مرحله چهارم: بارگیری و حمل تا مبدأ خروج
استفاده از گریدرهای متحرک (Mobile Cranes) با تناژ بالا یا جرثقیلهای سقفی در انبار. در حمل زمینی، هماهنگی با پلیس راه برای اسکورت محموله در ساعات مجاز حرکت ضروری است.
مرحله پنجم: تشریفات گمرکی و بارگیری نهایی
انجام اظهار گمرکی در بندر یا مرز خروجی، بازرسی فیزیکی توسط کارشناسان گمرک و سپس بارگیری روی کشتی یا وسیله نقلیه بینالمللی.
مرحله ششم: حمل بینالمللی و ترخیص در مقصد
پس از رسیدن به بندر یا مرز مقصد، فرآیند ترخیص وارداتی آغاز میشود. در بسیاری از کشورها برای بارهای پروژهای، بازرسیهای فنی سختگیرانهای پیش از ترخیص انجام میشود.
۴. چالشهای اصلی و راهکارها
مدیریت چالشهای حمل بارهای سنگین نیازمند رویکردی پیشگیرانه و دقیق است؛ بدین منظور، برای غلبه بر محدودیتهای زیرساختی مانند ظرفیت پلها یا ارتفاع تونلها، باید پیش از حرکت مسیر به دقت بررسی شده و در صورت لزوم مسیرهای جایگزین انتخاب گردد. همچنین جهت کنترل هزینههای بالای بیمه، مشاوره با شرکتهای تخصصی Cargo و شفافسازی کامل ریسکها ضروری است. برای جلوگیری از تاخیرهای اداری خستهکننده، فرآیند اخذ مجوزها باید حداقل ۲ تا ۳ هفته زودتر آغاز شود و در نهایت، برای اطمینان از سلامت محموله و پیشگیری از آسیبدیدگی، نصب سنسورهای شوکسنج (Shockwatch) و رطوبتسنج جهت پایش لحظهای شرایط بار در طول مسیر توصیه میشود.
۵. نکات طلایی برای صادرکنندگان
همکاری با فورواردر متخصص: حمل بار سنگین کار هر شرکت حملونقلی نیست. حتماً با شرکتهایی همکاری کنید که سابقه موفق در “Project Cargo” دارند.
بیمه کامل: هرگز برای صرفهجویی در هزینه، بار سنگین را بدون بیمهنامه معتبر بینالمللی حمل نکنید.
زمانبندی واقعبینانه: فرآیندهای گمرکی و اخذ مجوزهای عبور برای بارهای فوقسنگین زمانبر است؛ همیشه بافر زمانی (Buffer Time) در نظر بگیرید.
بستهبندی استاندارد بینالمللی: رعایت استانداردهای ISPM 15 برای چوبهای استفاده شده در بستهبندی جهت جلوگیری از برگشت خوردن بار در گمرک مقصد الزامی است.
نتیجهگیری
حمل بارهای سنگین به خارج از کشور، ترکیبی از هنر مهندسی و مدیریت لجستیک است. موفقیت در این امر مستلزم توجه به جزئیات فنی، انتخاب هوشمندانه روش حمل و همکاری با تیمهای حرفهای است. با برنامهریزی دقیق و رعایت استانداردهای ایمنی، میتوان حتی سنگینترین و حساسترین تجهیزات صنعتی را با کمترین ریسک و هزینه بهینه به سراسر جهان ارسال کرد.
این مقاله یک رپورتاژ آگهی است و مسئولیت محتوای آن با سفارش دهنده رپورتاژ می باشد. نوین بار مسئولیتی در خصوص محتوا و خدمات معرفی شده ندارد.
علیرضا سبحانی
او فارغالتحصیل رشته مدیریت حمل و نقل است و فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۹۴ به عنوان نویسنده در یک وبلاگ تخصصی درباره حمل و نقل شهری آغاز کرده است. وی پس از کسب تجربه، به مجلات و وبسایتهای معتبر در این حوزه پیوست و در حال حاضر، دبیر سرویس اخبار حمل و نقل در یک مجله تخصصی این صنعت است.
